از علم بندی تا علم واچینی در گیلان آیین های محرم در ایران. مردم خطه سرسبز گیلان نیز در روزهای محرم و صفر،همانند استانهای دیگر ایران آیین های عزاداری خاصی را اجرا میکنند که در این مقاله به آن خواهیم پرداخت. به کوشش: علیرضا عابدینی-بخش گردشگری تبیان. عاشورا در گیلان با مراسم «زاره زاره» که به معنای زاری و فغان است آغاز می شود. در این مراسم که سحرگاه عاشورا اجرا می شود، زنان و دختران به دنبال نوحه خوانی به همدردی با فرزندان و زنان کاروان کربلا پرداخته و یاد رنج های آنان را زنده نگاه می دارند. ...

از علم بندی تا علم واچینی در گیلان

آیین های محرم در ایران

مردم خطه سرسبز گیلان نیز در روزهای محرم و صفر،همانند استانهای دیگر ایران آیین های عزاداری خاصی را اجرا میکنند که در این مقاله به آن خواهیم پرداخت.

به کوشش: علیرضا عابدینی-بخش گردشگری تبیان
محرم در گیلان

عاشورا در گیلان با مراسم «زاره زاره» که به معنای زاری و فغان است آغاز می شود. در این مراسم که سحرگاه عاشورا اجرا می شود، زنان و دختران به دنبال نوحه خوانی به همدردی با فرزندان و زنان کاروان کربلا پرداخته و یاد رنج های آنان را زنده نگاه می دارند.

«علم بندی»

یکی از آئین یهای عزاداری در این ماه، مراسم ویژه «علم یبندی» است که از یک روز مانده به ماه محرم تا روز هفتم این ماه، برگزار می ی شود.این مراسم در شهرک تاریخی ماسوله و شهرستان آستانه اشرفیه جلوه ی ای ویژه دارد. اهالی ماسوله به این رسم «طوق بندی» می گویند.

«علم واچینی»

در شب شام غریبان خانم های چادری که تلاش می یکنند کسی آن ها را نشناسد، از کوچه یها می یگذرند و خانه یهای ویژه یای را می یجویند که از آشپزخانه هایشان بویی برخاسته از شیرین پلو آمیخته به زعفران می آید. این زنان که حاجتی در دل دارند، کف گیری بر در می یکوبند و چون در باز می شود، بدون هیچ کلامی دیگ و کف گیر را به صاحب خانه داده و او مقداری از شیرین پلوی مهیا شده را که «نثار» نام دارد، با همان کف گیر در دیگ ریخته و به وی باز می گرداند

این مراسم معمولاً در روز عاشورا و یا سومین روز درگذشت امام حسین علیه السلام  که البته زمان آن برای بقاع مختلف فرق می یکند، انجام می شود.پس از باز کردن پارچه یهای دور علم، چوب علم را در مسجد گذاشته و پارچه یهای علم را در بقچه یای می یپیچند و درون خمره یای که داخل بقعه و یا مسجد بوده جا می یدهند و روی آن را می یپوشانند و به خانه متولی برده می یشود، تا ماه محرم سال آینده، دوباره آن را دور علم ببندند یا به اصطلاح علم یبندی کنند.در این روز کسانی که در فاصله علم بستن و علم واچیدن نذر و نیازشان برآورده شده، با قربانی کردن گوسفند و طعام دادن به زائران، حضور فعال تری دارند.

سقا شدن کودکان، نذر حضرت علی اصغرعلیه السلام

سقاشدن کودکان سیاهپوش با عنوان نذر حضرت علی اصغر علیه السلام ، از جمله جلوه های زیبای آئین های سوگواری در این استان است. سقاشدن برخی کودکان در روز عاشورا با لباس سبز و سربند یاحسین مظلوم و یا عباس از نذورات خانواده های استان گیلان است.

آئین سنتی «چهل منبر»

در شب عاشورا پیش از به راه افتادن سوگواران، مراسم چهل منبر در تمامی محله های قدیمی لاهیجان برپاست. در این مراسم، خانه هایی که در طول سال مجالس روضه خوانی داشته اند، منبری را که بر آن روضه خوانده شده است از خانه بیرون آورده و در کنار خانه قرار می دهند و تشتی که تا نیمه از گل انباشته شده بر روی منبر می گذارند و مقداری برنج در کنار تشت در ظرفی دیگر قرار می دهند. با غروب آفتاب، سوگوارانی که نیازی در دل دارند در حالی که 72 شمع و 72 دانه خرما به یاد 72 شهید دشت کربلا در دست دارند از چهل منبر می گذرند. سوگواران در کنار هر منبری که می گذرند شمعی را بر می افروزند و بر گل درون تشت فرو می کنند. سپس دانه ای خرما در کنار تشت می گذارند و چند دانه برنج از کنار تشت برمی دارند و پس از خواندن دعا و بیان خواسته ها به سوی منبر دیگر می روند و از 40 منبر می گذرند.  عزاداران وقتی به خانه می رسند، برنجی را که در چهل منبر گردآورده اند با برنجی که در خانه دارند آمیخته و فردای آن روز آن را پخته و می خورند .

«لال پله»

در شب شام غریبان خانم های چادری که تلاش می یکنند کسی آن ها را نشناسد، از کوچه یها می یگذرند و خانه یهای ویژه یای را می یجویند که از آشپزخانه هایشان بویی برخاسته از شیرین پلو آمیخته به زعفران می آید. این زنان که حاجتی در دل دارند، کف گیری بر در می یکوبند و چون در باز می شود، بدون هیچ کلامی دیگ و کف گیر را به صاحب خانه داده و او مقداری از شیرین پلوی مهیا شده را که «نثار» نام دارد، با همان کف گیر در دیگ ریخته و به وی باز می گرداند.زن حاجتمند این کار را در 40 یا 72 خانه انجام می دهد و آنچه را که گرد آورده، به خانه برده و با دیگر افراد خانه می خورد، به این امید که حاجت و خواسته یاش برآورده شود. این مراسم «لال یپله» نام دارد، زیرا دارنده خواسته، در همه زمان یهایی که در کوچه یها می یگردد تا خوراک جمع آوری کند، سخنی نمی یگوید. «پله» هم در زبان گیلکی به معنی برنج پخته است، این آیین سنتی بیشتر در شهرستان لاهیجان رایج است.

محرم در گیلان

«برات»

با آغاز روز عاشورا، بعضی از مردم که خواسته ای در دل دارند، در هر نان «تیمیجیان» که نانی بومی و ساخته شده از برنج است، چند دانه خرما قرار داده و دور نان را کلش(ساقه برنج) پیچیده و در میان نزدیکان و همسایگان پخش می کنند تا شاید خواسته شان برآورده شود. مردم لاهیجان این مراسم را «برات» می نامند.

كرنا نوازی در سوگواری سالار شهیدان

این سنت مذهبی بیشتر در شهرهای آستانه اشرفیه، رحیم آباد، واجارگاه و كلاچای در شرق استان گیلان پا برجا و به قوت خود باقی است. كرنا آلتی بادی و بلند است كه دارای صدای بم و رسائی است. کرنا معمولا به صورت دسته جمعی و در قالب گروههای ده نفره كرنانواز نواخته می شود كه یك نفر سرگروه بوده و بقیه او را همراهی می كنند. طریقه نواختن كرنا بدین گونه است كه شخص با تجربه ای به عنوان تك نواز گروه، نوایی را در كرنا می دمد و بقیه نفرات پاسخ می دهند. تك نواز گروه، مصیبتی از حضرت امام حسین علیه السلام  را در داخل كرنا دمیده و پس از آن صدای "وای وای" از كرنای وی به گوش می رسد.در این لحظه گروه نوای "حسین وای" را در كرنا می دمند. بدین ترتیب شنوندگان "وای وای، حسین وای" را از تك نواز و گروه او می شنوند.

مراسم دسته قوم بنی اسد در بندرانزلی

در دوازدهمین روز ماه محرم، در برخی نقاط گیلان از جمله بندرانزلی دسته ای به نام دسته قوم بنی اسد به راه می افتد. دسته قوم بنی اسد لباسهای بلند سفید می پوشند و برخی بیل و کلنگ بر دوش می گیرند و چنین می نمایند که برای دفن شهیدان کربلا می روند.

«کرپ زنی » در لاهیجان

حمل و گرداندن گهواره در دسته های عزاداری یکی از نمادهایی است که در روز عاشورا صورت می گیرد. «بئشیک» گهواره کوچکی پوشانده شده با پارچه های سبز و مشکی است که حمل آن در جلوی دسته های عزاداری بیشتر بر عهده دختران کوچک و نوجوان است و با قرائت اشعاری در ارتباط با حضرت علی اصغرعلیه السلام  همراه است و حزن و اندوه خاصی را در بین عزاداران ایجاد می کند

در این عزاداری، افراد دو قطعه چوب (کرپ) در دست دارند و با وزن مرثیه خاصی که مرثیه خوان آن را می خواند آنها را به هم می کوبند و قسمتی از مرثیه را به عنوان جواب خواننده مرثیه، تکرار می کنند. کرپ، تکه چوبی استوانه ای به سنگینی 400 تا 600 گرم است که از میان به دو قسمت تقسیم شده و هر پاره تسمه ای چرمی بر پیکر خود دارد و دست کرپ زن در میان آن قرار می گیرد و کرپ زن می تواند به آسانی آن را بر هم بکوبد.

"ککه" یا "کشته" نذری گیلانی ها

از جمله آیین های رایج در ماه محرم پخت نوعی شیرینی به نام "ککه" یا "کشته" است که بین عزاداران توزیع می شود.

«طشت گذاری» در تالش و آستارا

در آیین 300ساله طشت گذاری با گذاشتن نمادین طشتی مسی یا نقره ای پر از آب، به یاد سقای دشت کربلا عزاداری انجام می گیرد و در پایان سوگواران نیز مقداری از آب طشت را به عنوان تبرک برمی دارند.

محرم در آستارا

در شهرستان آستارا پس از اقامه نماز ظهر تاسوعا عزاداران با پای پیاده به در ۱۲ مسجد رفته و در مقابل تشت های بزرگ آب ۱۲ شمع را به نیت برآورده شدن حاجات روشن می کنند.

حمل و گرداندن گهواره (بئشیک)در دسته های عزاداری آستارا

حمل و گرداندن گهواره در دسته های عزاداری یکی از نمادهایی است که در روز عاشورا صورت می گیرد. «بئشیک» گهواره کوچکی پوشانده شده با پارچه های سبز و مشکی است که حمل آن در جلوی دسته های عزاداری بیشتر بر عهده دختران کوچک و نوجوان است و با قرائت اشعاری در ارتباط با حضرت علی اصغرعلیه السلام  همراه است و حزن و اندوه خاصی را در بین عزاداران ایجاد می کند و مردم نذرهای خود را به داخل گهواره برای گرفتن حاجات  می اندازند.


منابع:ایسنا،باشگاه خبرنگاران جوان،مهرنیوز، ایرنا، صدا و سیمای گیلان، سیری در ایران، قرارگاه فرهنگی سراج


 
کلمات کلیدی :
نظرات بییندگان :

بهترین مشاغل و خدمات شهر خود را ، در سایت نشونه پیدا کنید.

مشاهده سایت نشونه