یکی از ۳۱ استان ایران است، که در شمال غربی این کشور قرار دارد و مرکز آن شهر ارومیه است. در کنارهٔ شرقی این استان، دریاچه ارومیه قرار دارد.

یکی از ۳۱ استان ایران است، که در شمال غربی این کشور قرار دارد و مرکز آن شهر ارومیه است. در کنارهٔ شرقی این استان، دریاچه ارومیه قرار دارد.
جغرافیا 
استان آذربایجان غربی در شمال غربی ایران قرار دارد و از شمال به جمهوری آذربایجان و ترکیه، از مغرب به کشورهای ترکیه و عراق، از شرق به استان آذربایجان شرقی و استان زنجان و از جنوب به استان کردستان محدود است. مساحت استان برابر ۳۷٫۰۵۹ کیلومتر مربع است که سیزدهمین استان بزرگ کشور محسوب می‌شود و ۲٫۲۵ درصد مساحت کل کشور را تشکیل می‌دهد. جمعیت استان آذربایجان غربی طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ - ۲٫۸۷۳٫۴۵۹ نفر می‌باشد که ۴٫۰۸ درصد جمعیت کل کشور را در خود جای داده‌است و از این لحاظ هشتمین استان پرجمعیت کشور به شمار می‌آید.
استان آذربایجان غربی یکی از مناطق کوهستانی کشور است و توپوگرافی متنوع و گسترده‌ای دارد. بر اساس ساختار طبیعی استان، اکوسیستمهای ویژه‌ای از ترکیب گیاهان در سطوح مختلف پوشش گیاهی در سطوح مختلف توپوگرافی به وجود آمده‌است که اهم آن‌ها به شکل جنگلها و مراتع خودنمایی می‌کنند.
این استان عمدتاً تحت تأثیر جریان هوای مرطوب اقیانوس اطلس و دریای مدیترانه‌است، ولی در برخی از ماههای زمستان، توده هوای سردی از اطراف شمال، هوای مدیترانه‌ای آن را متأثر کرده و موجب کاهش قابل توجه دما می‌شود.
ناهمواری‌ها 
قسمتی از نقشه ایران و توران در دوره قاجاریه، آذربایجان شمال غربی‌ترین استان ایران
سراسر مرز استان با ترکیه و عراق از کوه‌های مرتفع دیوار مانندی از شمال به جنوب کشیده شده‌است که منبع چشمه‌های آب فراوانی می‌باشند.
حوزه‌های آبریز
۱) دریاچه ارومیه ۲) رودخانه ارس ۳) رودخانه زاب کوچک
آب‌های معدنی
استان آذربایجان در دوره خلفای عباسی
۱) ایستی سو؛ در نزدیکی گردنه قوشچی. ۲) آب گرم محال باراندوز؛ در نزدیکی قریه هفت آباد ارومیه. ۳) آب معدنی کوه زنبیل؛ در کنار دریاچه ارومیه. ۴) آب معدنی دریک؛ که بسیار گوارا بوده و در روستای دریک سلماس قرار دارد. ۵) آب معدنی کانی گراوان؛ در روستای کانی گویز در نزدیکی شهر رَبَط.فاصله ۲ کیلومتری 6) آب معدنی شیخ معروف؛ در جاده نقده-مهاباد.
بلندی‌ها 
۱) رشته‌کوه‌های مرکزی ترکیه و عراق ۲) ارتفاعات گردنه قوشچی ۳) کوه‌های باستان ۴) ارتفاع مور شهیدان ۵) ارتفاعات گردنه کله شین ۶) کوه بینار ارومیه ۷)کوه قندیل ۸)دره حاجی ابراهیم ۹-کوه ترغه بوکان به ارتفاع ۲۲۴۶
رودخانه‌ها
گدار چای
زرینه رود
سیمینه رود
مهابادرود
باراندوزچای
شهرچای
نازلوچای
زولاچای
جنگل‌ها 
جنگل‌های طبیعی استان، هرچند که در قسمت‌هایی از پیرانشهر و مهاباد وجود دارد، ولی مناطق وسیع جنگلی در سردشت قرار گرفته‌است که مساحت آن را بین ۶۰ تا ۸۰ هزار هکتار تخمین می‌زنند. کل مساحت جنگل‌های مصنوعی در استان به ۳۲۰ هکتار در قطعات متفاوت می‌رسد.

مردم‌شناسی
ترک‌های آذری و کردها از گروه‌های عمده این استان به شمار می روند.
کردها در بخش‌های مرتفع غربی و جنوبی استان نشیمن دارند و متقابلاً ترک‌های آذری در دشت‌های پیرامون دریاچه ارومیه و بخشی نیز در دشت‌های شمال و جنوب شرقی استان، سکونت دارند. همچنین اقلیت‌های آشوری و ارمنی هم در استان ساکن هستند.

در یک نظرسنجی که شرکت پژوهشگران خبره پارس به سفارش شورای فرهنگ عمومی در سال ۱۳۸۹ انجام داد و بر اساس یک بررسی میدانی و یک جامعه آماری از میان ساکنان ۲۸۸ شهر و حدود ۱۴۰۰ روستای سراسر ایران بود، درصد اقوامی که در این نظرسنجی نمونه‌گیری شد در استان آذربایجان غربی ۷۶٫۲٪ ترک، ۲۱٫۷ کرد، ۰٫۸٪ فارس، ۱٫۱٪ سایر اقوام و ۰٫۳٪ بدون‌جواب بود. جزییات به شرح زیر بود:
۷۶٫۲٪ ترک (که ۶۷٪ از مردان استان و ۸۴٫۷٪ از زنان استان، ۸۲٫۵٪ از شهرنشینان استان و ۶۶٫۴٪ از روستانشینان استان، ۷۳٪ از جمعیت زیردیپلم استان و ۸۰٫۳٪ از دیپلمه‌های استان و ۸۲٫۶ از جمعیت بالای دیپلم استان را تشکیل می‌دادند)
۲۱٫۷ کرد (که ۳۰٫۵٪ از مردان و ۱۳٫۴٪ از زنان استان، ۱۵٫۴٪ از شهرنشینان و ۳۱٫۲٪ از روستانشینان استان، ۲۶٪ از جمعیت زیردیپلم و ۱۶٫۱٪ از دیپلمه‌ها و ۱۲٫۸٪ از جمعیت بالای دیپلم استان را تشکیل می‌دادند)
۰٫۸٪ فارس (که ۰٫۳٪ از مردان و ۱٪ از زنان استان، ۱٫۳٪ از شهرنشینان و ۰٪ از روستانشینان استان، ۰٪ از جمعیت زیردیپلم و ۱٫۵٪ از دیپلمه‌ها و ۲٫۸٪ از جمعیت بالای دیپلم استان را تشکیل می‌دادند)
۱٫۱٪ سایر اقوام (که ۱.٫۶٪ از مردان و ۱٪ از زنان استان، ۰٫۳٪ از شهرنشینان استان و ۲٫۴٪ از روستانشینان استان، ۱٪ از جمعیت زیردیپلم و ۲٫۲٪ از دیپلمه‌ها و ۰٪ از جمعیت بالای دیپلم استان را تشکیل می‌دادند)
و ۰٫۳٪ بدون‌جواب (که ۰٫۶٪ از مردان، ۰٫۵٪ از شهرنشینان، و ۱٫۸٪ از جمعیت بالای دیپلم استان را تشکیل می‌دادند)
تاریخ استان 
همچنین ببینید: ماد کوچک و آتورپاتکان
از نظر تاریخی، تاریخ باستانی آذربایجان با تاریخ قوم ماد در آمیخته‌است. قوم ماد پس از مهاجرت به ایران آرام آرام قسمت‌های غربی ایران از جمله آذربایجان را تصرف کردند. مقارن این ایام دولتهایی در اطراف آذربایجان وجود داشت که از آن جمله می‌توان به دولت آشور در شمال بین النهرین، دولت هیق در آسیای صغیر، دولت اورارتو در نواحی شمال و شمال غرب، اقوام کادوسی در شرق و کاسیان در حوالی کوههای زاگرس اشاره کرد. بعد از تأسیس دولت ماد، آذربایجان به ماد کوچک معروف شد و مشتمل بر شهرهای قدیمی همدان، ری، اصفهان و کرمانشاه بود.
گروهی معتقدند که نام آذربایجان گرفته شده از «آذرآبادگان» گرفته شده و به معنی سرزمین آتش است. بزرگ‌ترین آتشکده‌های زرتشتی در این منطقه بوده‌است و نمونه آن هنوز در باکو پایتخت جمهوری آذربایجان بجا مانده‌است. گروهی دیگر وجه تسمیه آذربایجان را مربوط به وجود سرداری به نام آتورپات یا اتروپاد می‌دانند. اینان معتقدند که که بعد از غلبه اسکندر مقدونی به ایران، سردار آتورپات در آذربایجان ظهور کرد و از اشغال آن توسط یونانیان ممانعت به عمل آورد. از آن به بعد این سرزمین به نام آتورپاتگان معروف شد. حکومت جانشینان آتورپات در آذربایجان در زمان اشکانیان نیز ادامه یافت و این منطقه توانست کماکان استقلال داخلی خود را در چهارچوب دولت اشکانی حفظ کند. سرانجام اردشیر بابکان بنیان‌گذار سلسله ساسانی بر حکمرانان محلی آذربایجان استیلا یافت و آنرا بصورت یک ایالت غیر موروثی اداره نمود.
موقعیت اقتصادی اجتماعی
این استان یکی از مناطق مستعد کشاورزی است. علاوه بر این وجود ایلات و عشایر در دامداری استان نقش قابل توجهی دارد. این استان از نظر اکتشاف و بهره‌برداری منابع معدنی نسبت به سایر استانها در وضع مطلوبی قرار ندارد. بررسی ترکیب کارگاههای موجود استان نیز نشان می‌دهد که دو گروه صنعتی کانیهای غیرفلزی و غذایی - داروئی در بین سایر صنایع بالاترین تعداد میزان اشتغال را دارد. از جمله معادن این استان می‌توان به معادن مصالح و سنگهای ساختمانی، گرانیت، میکا، زرنیخ، تالک، تراورتن، طلا، خاک نسوز و پوکه معدنی اشاره کرد.
مناطق دیدنی
آبشار شلماش سردشت
سنگ‌نگاره ساسانی خان‌تختی
گورستان خاندان مکری در بوکان
تپه حسنلو
سه گنبد
سد بوکان
تخت سلیمان تکاب
قره‌کلیسا
غار سهولان مهاباد
فقرگاه مهاباد
سد مهاباد
تپه قلایچی
شهر باستانی سه هزار ساله موصاصیر سردشت
سلطان یعقوب نقده
بازارچه پیرانشهر
چشمه کانی خدا, روستای دلاوان, شهرستان پیرانشهر
سنگهای افسانه ای خورنج پی��انشهر
مسجد جامع ارومیه
سنگ کاظم خان
کلیسای ننه مریم
دره قاسملو ( گه لیه خان) (دره شهدا)
موزه ارومیه
سه گنبد
آبشار سوله‌دوکل مرگور
جنگل‌های مرگور (واقع در دره باوان)
چشمه آب معدنی گراوان مهاباد
دامنه کوه قره داغ دربسر
بوزخانا چورس
قرمزی مسجد چورس
آرامگاه سادات کوه کمره‌ای -چالدران
روستای بسطام-چایپاره
غار چهل پله خضرلو-چالدران
کاخ و موزه باغچه‌جوق-ماکو
دالانها و غارهای زیرزمین در اطراف آرارات-ماکو

















آداب و رسوم

موسیقی آذربایجان وجه تمایز مهمی با سایر موسیقی‌ها دارد و آن جنبه بدیهه‌نوازی و بدیهه‌خوانی آن است. این امر به هنرمند اجازه می‌دهد نیروی خلاقیت و قوه خیال خویش را به کار اندازد و ضمن اجرای آهنگ در چهارچوب اسلوب،  مایه موسیقی را تغییر دهد.
عاشیق‌ها
عاشیق‌های آذربایجان مالک گنجینه‌ عظیم  هنر و ادبیات تاریخی مردمان این سرزمین هستند و سرودهای استادانه و داهیانه خود را با ایده‌های بشردوستانه و حفظ سنن و هنر عاشیقی در میان مردم رواج می‌دهند. در گذشته به این هنرمندان «اوزان»، «وارساق» و «یانشاق» می‌گفتند و هنرمندان برجسته این رشته را «دده» می‌نامیدند
ترانه ملی و مقامی
در این موسیقی هنرمند به وصف سرزمین مادری و دلاوران و قهرمانان آن می‌پردازد.
موسیقی عزا و مذهبی
این موسیقی در مراسم عزاداری و تدفین متوفی اجرا می‌شود. اشعاری که در این مراسم خوانده می‌شود «آغی» نام دارد.
موسیقی کار و تلاش روزانه
این موسیقی بیشتر به هنگام کاشت و برداشت محصول و توسط کشاورزان اجرا می‌شود.
موسیقی عروسی و پایکوبی
مراسم عروسی همواره با خواندن سرودها و تصنیف‌های مختلف همراه است. این تصنیف‌های زیبا و تغزلی و حتی طنزآلود، در واقع زینت بخش مجالس عروسی هستند و به همراه موسیقی و رقص اجرا می‌شوند. هر یک از مراحل مراسم عروسی از جمله خواستگاری، نامزدی، حنابندان و ... برای خود سرودها و آوازهای خاصی دارد.
علاوه بر این استان آذربایجان‌غربی به دلیل تنوع و ترکیب قومی خود دارای انواع موسیقی بومی نیز است. کردها و سایر اقوام ساکن در این منطقه هر یک با توجه به خصوصیات قومی و رفتارهای فرهنگی خود، دارای موسیقی خاص خود هستند.



کوسا گلین
آذری های استان آذربایجان غربی از آخر فصل زمستان تا شروع عید نوروز مراسمی دارند که به کوسا گلین شهرت دارد و معتقدند که این مراسم از زمان حضرت ابراهیم (ع) برجای مانده است.
جشن انگور
این جشن در اواخر شهریور برگزار می شود و اهالی روستا در این جشن مرغوب ترین انگورها را انتخاب می کنند.
جشن خدیر نبی
زمان برگذاری این جشن بین دو چله زمستان و پیام آن امید به آینده است، کسانی که آرزویی دارند دور یک دیگر جمع می شوند و انواع میوه و خوشکبار می خورند و شادی می کنند.
مراسم باران خواهی
این مراسم که به چمچه گلین معروف است هنگام خوشکسالی اجرا می شود.



آذری‌ها
پوشاک مردان 
کؤینک: پیراهنی نخی، بدون یقه، آستین‌دار‌ و به رنگ سفید است.
جلیقا:‌ جلیقه‌ای به رنگ تیره که روی پیراهن می‌پوشیدند و معمولاً ساعتی بر روی آن می‌بستند.
شلوار: معمولاً از جنس کتان و یا پارچه‌های نخی و به رنگ‌های تیره دوخته می‌شد.
ایپ جوراب: جورابی از جنس پشم گوسفند و به رنگ‌های طبیعی است.
چاروق و چارق: کفشی که از پوست گاو و یا گاو میش تهیه ‌می‌شد و کشاورزان بیشتر آن‌را می‌پوشیدند.
بوز ملی درن: کت بلندی شبیه به کت‌های دوره قاجار بود و نیم‌تنه بلند آن با چند دکمه بسته می‌شد، ولی نیم‌تنه پایین آن گشاد و جلوباز بود و در پشت چین داشت.
ال جه: دستکشی از جنس پشم گوسفند است و آن را به صورت پنج انگشتی (بش بارماخ) و در مواردی چهار انگشتی (دورت بارماخ) می‌بافند.
بویون‌شاله: شال‌گردنی‌ از پشم گوسفند و برای روزهای سرد زمستان‌ است.
بویوک: کلاهی از جنس پشم حلاجی شده و کرک است.
دولاخ: پابندی که ساق‌ها را می‌پوشاند و از جنس پشم است  و برای تزیین از پشم‌های رنگی نیز در آن استفاده می‌شود.
پوشاک زنان 
چرقد: معمولا از جنس پارچه‌های  نخی گلدار بود و به صورت چهارگوش دوخته می‌شد و آن را به صورت سه گوش روی سر انداخته و زیر گردن به هم می‌بستند. بانوان مسن چرقد را به همراه دستمال دیگری استفاده می‌کردند. آن‌ها چرقد را می‌بستند و دستمالی را که به آن «کل ایاغی» می‌گویند را نیز با یک یا دو گره روی پیشانی خود می‌بستند.
کوئینک: پیراهنی بلند و گشاد است که تا پشت پاها را می‌پوشاند و جنس آن از نخ و یا ژورژت است. این پیراهن بدون یقه، با سه دکمه و آستین بلند دوخته می‌شود.
عرقچین: کلاهی کاسه‌ای با نقش و نگارهای سوزن‌دوزی شده است. قسمت جلوی آن را سکه‌دوزی می‌کردند و در مراسم عروسی به سر می‌گذاشتند.
آرخالیق: تن پوشی شبیه کت‌های مردانه امروزی بود. یقه کوتاهی داشت و از جنس پارچه مخمل تهیه می‌شد.
تومان: شلواری از جنس چیت است. معمولاً دمپای آن را با انداختن کش در لیفة آن به مچ پاها محکم می‌کردند و دور کمر نیز با کش محکم می‌شد. 
همچنین به نوعی دامن بلند چین‌دار که تا روی پا می‌رسید، ‌نیز تومان می‌گفتند.
شیلیته: دامنی کوتاه و پرچین است و روی تومان می‌پوشیدند.
ساپ: یک نوع جوراب که جنس آن از جوراب مردان آذربایجان لطیف تر است.
گالش: پاپوشی از جنس لاستیک سیاه و کف داخل آن قرمز رنگ است. این پاپوش بین زنان و مردان مشترک نیز هست.

از دیگر پوشاکی که در سطح استان مرسوم است پوشاک کردی است:
 کردها 
پوشاک مردان 
که‌واو پانتول: این  لباس نقش کت و شلوار را دارد، اما دوخت آن بسیار متنوع و متفاوت است.
پشتیند: یک نوع شال است و آن را به کمر می‌بندند.
پیچ شالی:  نوعی شال است و آن را دور سر می‌بندند.
که راس: پیراهنی بدون یقه است و در منطقه مکری به آن «سورانی» می‌گویند.
کلاو: کلاهی استوانه‌ای شکل است.

پوشاک زنان 
که راس: پیراهنی بلند و کاملاً گشاد است.
ده رپی:  شلواری بسیار بلند و گشاد است و در قدیم اغلب زنان دو تا ده‌رپی روی هم می‌پوشیدند.
چارشیوشان: پارچه گلداری است که روی شانه می‌اندازند و گره می‌زنند.
پشتیند: شال دور کمر است.
کلاو: کلاهی زیبا است و آن را با ملیله و منجوق تزیین می‌کنند.
که وا: شبیه به کت مردانه است و به آن « کونیجه» نیز می‌گویند.
غذاهای محلی استان آذربایجان غربی
 انواع آش چون: آش دوغ، آش رشته، آش انار، اباج آش، آش بلغور، آبگوشت های محلی، یوتی آش، سوپ عروس، سوپ سبزی و انواع غذاهای دیگر چون: کوفته ترکی، کوفته کارن، انواع دلمه ها، ساج اچی، کباب ترکی، املت اسفناج، خورشت مسما با مرغ، خورشت گوجه فرنگی، کنگر خورشه، خورش آق ماشه، گزلمه، خوراک هویج، گایلی، قیمه پلو، حلوای گردو و انواع دسرها، ترشی ها، مرباها، نان ها (اژده،تنور چره، یخا چره، ناوا چره، جزلا چره)، سالادها و...  را تشکیل می دهد.
در سفره استان آذربایجان غربی غذاهای رنگینی از سلیقه ها و قوم های مختلف آذری، کرد، عشایر، ارمنی و... برای مهمانان تدارک دیده شده است و این قسمت یکی از پرطرفدارترین جاذبه های اجتماعی استان آذربایجان غربی به شمار می آید
سوغات  
سوغات این استان عبارتند از: صنایع چوبی، انواع قالی و بافته‌های دستی شامل گلیم، دستکش، شال گردن، کلاه و ...، عرقیات از جمله عرق بیدمشک، بادرنجبو، عرق نعناع، گلاب، انواع نقل، گردو و بیدمشک، حلوای گردو و حلوای هویج، انواع محصولات باغی و کشاورزی شامل انگور، سیب درختی، عسل، لبنیات، کشمش و ... ..



         
نظرات بییندگان :

بهترین مشاغل و خدمات شهر خود را ، در سایت نشونه پیدا کنید.

مشاهده سایت نشونه